Hlauhna hi mihring nuna thil awm pawimawh tak mai pakhat a ni a, kan thih hma chu a awm reng dawn a ni. Mitin mai hian hlauhna hi kan hmachhawn tûr thil a ni a. Hlauhna chu hmasâwn zêlna kawnga min daltu a nih theih laiin, hmasâwn tûra min nawr kaltu a ni thei bawk a ni. Mitin hian eng nge maw ber hlauh kan nei vek a. Mahse, hlauhna hi eng nge a nih a, eng tianga hneh tûr nge a nih zirchianna kan nei tawh em?
Tûnlai khawvêl changkang chho zêlah hlauhnate pawh a pung chho zêl a. Tun hma kan hlauh ngai loh thilte kan hlau thar a. Mahse, hlauhna hi eng nge a nih a, engtik aṭanga lo awm nge a nih; engetinge tûnlai khawvêl changkang tawh hnuah pawh min la tih buai fo ni ang le ?
Heng zawng zawng chhanna chu, ka lehkhabu ziakah a awm vek a; Google Play Store aṭangin Google Play Book download hnuah Ebook chu a leih theih a, hemi post tawpah a link ka dah anga, i lo lei dawn nia. Lehkhabu hming chu, Hlauhna Bulpui Paruk-The Six Basic Fears a ni e.
Hlauhna hi kan hmêlma a ni lo va, nun fimkhur tûra signal min petu pakhat mai a ni. Mahse, tûnlai khawvêlah mi tam tak tân chuan, hlauhna chu nunphung ti buaitu, depression leh anxiety thleng a min neihtîrtu a ni thei a.
Chuvângin, Hlauhna Bulpui Paruk-The Six Basic Fears lehkhabuah hian hlauhna awmzia leh, kan hlauh ṭhin thil hrang hrang hlauhna paruk, awlsam taka kan hriatfiah theih tûrin theihtawp ka chhuah a. Mihringin kan hlauh ṭhin thil hrang hrang parukte, a mal mala sawifiah a ni a, awlsam taka a hneh dân tûr te pawh sawi a ni.
“Pathianin hlauhna thlarau min pe lo va, thiltihtheihna leh hmangaihna leh rilru fel tak neihna thlarau min pe zâwk si a” (2 Timothea 1:7).
Hlauhna awmzia.
Hlauhna hi kan ngaihtuahna leh kan rilru nên inzâwmna thûk tak a nei a. Mihring nuna thil bet pakhat chu hlauhna hi a ni a; hlauh nei lo mihring hi tumah kan awm awm lo ve. Hlauhna hian ṭhatna leh ṭhat lohna a nei ve ve a, normal fear leh abnormal fear hi a awm ve ve a ni. Hlauhna hrim hrim hi chu, mihringte kan nun theih nân leh mahni kan inven theih nân, min venghimtu survival mechanism leh defence mechanism a ni a; hlauhawm nia a hriatah chuan rang taka chhang lêttu a ni. Mahse, chu hlauhna chu a nasa lutuk chuan mihring nun phung zawng zawng a ti buai vek thei a; kan hmasâwn zêlna tûrah pawh min daltu a ni thei a ni. Hlauhna chuan kan nungchang, kan hrisêlna leh thlarau lam nun thlengin min nghawng thei bawk. Hlauhnain kan nun a ti buai a, awmze nei lo hlauhna kan nei a, kan nitin hna thlengin a ti buai a nih chuan, chu chu a ṭha lo va; hlauhna dik lo a ni, (abnormal fear).
Hlauhna hi ngaihtuahna nêna inzâwm a ni a, Philosopher J.Krishnamurti chuan, “hlauhna hi kan ngaihtuahnain a siam ṭhîn a ni,” a ti. Hlauhna hrim hrim hi amahin a insiam lo va; hlauhna siam tûr chuan thil kal tawh (past condition) leh kan hma (future)-a thil ṭha lo lo thleng tûr nêna inzâwmna nei a ngai a; amah ringawt chuan hlauhna hi a awm thei lo a ni. Hlauhna chu conditioning a ni a; thil kal tawh leh, kan lo experience tawh emaw, hmalam hun ngaihtuahna emaw te nêna inzawmna nei a ni a. Entîrnân: Thih hlauhna te, upat hun/tar hun hlauhna te, retheih hlauhna te, mi ten min sawisêl hlauhna te, hmangaih te chân hlauhna te…. Hêng hlauhna te hi kan ngaihtuahna nên inzâwm (conditioning) tawh a ni. Mihring hmasa te hun aṭangin hetiang hlauhna hi a lo awm daih tawh a. Mahse, khâng hun lâi chuan an nun theih nân an hmang ṭhîn a. Tûnlai hunah erawh chuan mi tam tak nun ti buaitu a lo niin; hlauhna hi mihring te min ti zalên thei lotu pakhat, bawiha min siamtu leh a rûka min phuar tlattu a ni a, kan nih tûr ang min nih tîr lotu leh hmasâwnna kawnga min dâltu a lo ni thei reng a ni. Chuvângin Hlauhna Bulpui Paruk-The Six Basic Fears-te hneh dân tûr kan zir tawh dawn a ni.
Hlauhna hi engtik aṭanga lo awm nge ?
Human evolution history lam aṭanga kan en chuan, hlauhna hi mihring awm ṭan tirh aṭangin a lo awm daih tawh a. Hmasâng mihring hmasa (ancestors) te, Africa ramhnuai vela an awm hun lai khân, an bul velah hlauhawm tam tak a awm a; ramsa hlauhawm te, thlai leh thingkung tûr (poison) nei chi te a tam a, ramsa hlauhawm avângin sa pelna kawngah te harsatna an tawk ṭhîn a. Chu bâkah khua a thim a; têk te leh khuarel chhiatna te awm ṭhîn bawk a. Hetiang dinhmuna an awm laiin hlauhna hi an mahniah amahin a lo piang a, hlauhna châng an hre ṭan a. A hu hova awm khâwm te an ching ṭan ta a, natna leh thihna lakah hlauhna an nei ṭan a; hlauhna lakah an him theih nân mei chhemna châng te, hmanrua siamna châng te an hre chho ṭan ta a; chutiang chuan hlauhna chu an nun zêlna atân leh hmasâwnna kawngah puitu a lo ni chho ta a ni.
Bible leh Human evolution history aṭanga kan en chuan hlauhna hi min thlahtu mihring hmasa te aṭangin a lo awm daih tawh a, chu chu vawiin ni thlengin a la awm a ni.
Bible-a sawi dân chu ka lekhabu ziak, Ebook-ah ka ziak a, min lo lei sak ve dawn nia.
Thil dik lo dik anga lantîr (The false reality).
Hlauhna hi thil dik lo, thil dik tak ang mai a, awlsam taka lantîrtu a ni a. Dawt pawh thudik ang mai a min pawmtîrtu a ni. A nihna takah chuan, “tak” nisi lo, suangtuahna mai a ni, (F.E.A.R. = False Evidence Appearing Real).
HLAUHNA BULPUI PARUK-THE SIX BASIC FEARS - Retheih Hlauhna-Fear of Poverty.
Rethei hlauhna hian kan nun min nghawng thui thei khawp mai a, taksa, rilru leh thlarau thlengin min nghawng thei a. Kohhran leh khawtlângah kan inthlahrung a, miten min en hniam bîkah te kan ngai a; puipun ni khuaah leh hunpui lâi ten kan rilru hreawm ṭhîn a. Ni bîk thila sawm kan nih te hian rilru te a hah ṭhîn a bawk a. Mahni inrin tawkna neih te a har a, kan thlamuang lo va; kan hmalam hun tûr te kan ngaihtuah a; zirna kawngah te, natna thilah te, upat hun tûr te…kan ngaihtuah a, rilru hi a hah duh êm êm a; rilru lam harsatna thlengin kan nei phah thei a; thawk rim leh zual tûra min nawr kaltu a ni thei bawk a ni. Retheihna laka kan chhuah theih dân tûr tlângpui zir dâwn ila.
Pumpelhna (shortcut) awm lo.
Vawi leh khatah B.A. a pass nghal ngawt thei lo va, pawl khat zir lovin B.A. thlen theih loh bawk. Pawl khat aṭanga zir chho bek bek a B.A. zir thleng tûr kan ni. B.A. thleng tûrin pumpelhna (shortcut) a awm lo. Chutiang bawkin hlawhtling tûrin emaw hausa tûrin emaw pumpelhna (shortcut) a awm lo.
Taihmakna leh teirei peihna hi hlawhtlina chahbi a ni a, a tlo duh bawk. Pumpelhna (Shortcut) kan lo zawnga kan hausa thut a nih pawhin a daih rei duh lo tlangpui. Hlawhtlina tak tak chu, ruahmanna siam thiam te, tumna te, hlawhchhamna aṭanga beidawng lo va, siam ṭhat tumna leh a bul aṭanga ṭan ṭhat lehna aṭangin mi an hlawhtling ṭhîn a ni. Mi hlawhtling te chanchin kan sawi takah khian, an hlawhtlin thutna thu emaw, an hausak thutna thu emaw kan hmu lo. Pumpelhna (shortcut) an zawn thu pawh kan hmu lo. Mi hlawhtling te chanchin leh a point hrang hrang dangte chu ka lehkhabu ziakah a awm vek.
Hlawhtlinna kawng hi Lo neitu kawng zawh nên a inang khawp mai a. Lo neitu chuan a Lo tûr a vat phawt a, a hal a, chumi hnuah chi a tuh a, a enkawl zui bawk a, thlawhfai ngaite a thlo fai a, tui pek ngai a nih chuan tui a pe a. Lovin rah ṭha a chhuah theihna tûrin tha leh hun tam tak pek a ngai ṭhin a, chumi hnuah chuan lawm takin a rah a seng tawh ṭhîn a ni. Hlawhtlinna kailawn pawh Lo neih ang chiah hi a ni.
Retheih hlauhna hi rilru lam thlamuan lohna leh hmalam hun ngaihtuah lutukna avânga awm thei a ni a. Sum lai paiah chauh kan innghat chuan retheih hlauhna hi a zual tulh tulh thei a. Mahse, engkim neitu, hauhsakna leh ropuina zawng zawng neitu chu Pathian a nih tih kan rin tlat erawh chuan thlamuanna a ni. Bible chuan, “Hausakna leh chawimawinate hi i hnêna mi a ni a, engkim chungah thu i nei a; thiltihtheihna leh chakna i kutah a awm a; i kutah hian mi zawng zawng tihropuina leh chakna pêk theihna a awm” (1 Chronicles 29:12); “I dam chhûng chuan awm nghehna a awm ang a, chhandamna te, finna te hriatnare a awm ṭeuh vang; LALPA ṭihna chu ro a ni” (Isaia 33:6), a ti.
Hmangaihna Hloh Hlauhna-Fear of Loss of Love.
Mihring hi kan pian hlim aṭangin hmangaihnaa bul ṭan kan ni a. A tir berah chuan nu leh pa hmangaihna aṭanga inṭanin, unau, pi leh pu, chhûngkua inhmangaihna te, nulat tlangvâl inhmangaihna te leh ṭhian inhmangaihna te hi ‘hmangaihna’ chuan a huam vek a ni. Mihring te hi social leh emotional being kan nih avângin inzâwmna (connection) te, hmangaihna te, pawmna (acceptance) te, ngaihsakna te leh hlimna te kan mamawh a. Hmangaihna kan mamawhnain a hrin tel chu ‘hmangaihna hloh hlauhna’ hi a ni. Hmangaihna hi emotional security system a ni a; miin min hmangaih chuan kan him (safe), kan hlu (value), kan pawimawh (important)-ah kan inngai ṭhîn a. Rilruin kan himna, kan hlutna leh kan pawimawhna te a hloh ṭan tih a hriat chuan, him lo (insecure), hlu tawh lo, pawimawh tawh lohah a inhria a, hmangaihna hloh hlauhna hi a piang ṭhîn a ni. Hmangaihna hi a eng vâng pawhin kan hloh thei a, thihna te, inṭhenna te, inphatsanna te leh ngaihsak lohna te, rilru lam hlohna (emotional loss)… te a huam vek a; ani hi ka chân chuan ka chhe vek a ni mai tih kan ngaihtuah a, thinlung a keh a, hlauhna nasa tak kan neih phah ṭhîn a ni.
A inṭan dân – Psychological root.
Hmangaihna hloh hlauhna hi naupang kan nih hun lai aṭangin a lo inṭan thei a (early conditioning). Naupangin, a naupan laiin rilru lam himna (emotional security) a neih loh chuan a puitlin hnuah pawh hmangaihna hloh hlauna nasa tak a insiam thei a ni.
Kimchang takin lehkhabuah ka ziak, Attachment Theory leh Hmangaihte nên inpawhna ṭha siam dân te nên….
Miten min sawisêl Hlauhna-Fear of Cristicism.
Hlauhna hrang hrang zingah, miten min sawisêl hlauhna hi, kan hmasâwn zêlna tûra min daltu pakhat a ni a. Ri (sound) tel lo va, ngawi renga che thei lo va min siamtu pakhat a ni a. Mithiam (talented/skills) tam tak te pawhin an thiamna (talent/skills) neih te an hmang ngam lo phah ṭhîn a ni. A chhan chu, engtin nge miten min sawi ang ? Engtin nge miten min ngaih ang ? Tih kan ngaihtuah a, miten min nuihzat kan hlau a, kan thiamna (talent/skills) nei te pawh kan hmang chhuak thei lo va. Thiamna (Talent/skills) chu hman pun tûr a ni a, kan hmang theih loh chuan kan thiamna (talent/skills) neih sa pawh kan hloh zâwk ṭhîn a ni.
Miten min sawisêl kan hlauh avângin kan nih tûr ang ka ni pha lo va. Mi hma thusawi kan ngam lo va, mahni thiamna (telent/skills) kan nei te kan tilang ngam lo. Social media-ah te pawh mahni rilrua awm te kan sawi (share) ngam lo va, thutlûkna kan siam ngam lo va, engtik lai pawn midang kan thlir a, midangte nên mahni kan inkhaikhin a, midangte tluk loh riauva ngaihna kan nei a. Kan ngaihtuah vak vak (overthinking)-a, rilrua thil thar ti duhna thinlung kan nei pawhin kan tih loh pha fo ṭhîn a…. Hetianga miten min sawsêl hlauhna hi Social Anxiety chi khat a ni
Engtik aṭanga inṭan nge-Origin and Evolution) ?
Miten min sawisêl (Fear of Criticism) hlauhna hi min thlatute hunlai aṭang daih tawh khân a lo awm tawh a. Tin, kan naupan laia kan nun dan azirin a awm theih bawk a ni:
Evolutionary Perspective: Min thlahtu mihring hmasa te aṭangin a lo awm tawh a ni….
Naupang lai hun aṭanga inṭan-childhood conditioning: Naupang kan nih hun lai aṭanga inṭan a ni thei….
Khawtlâng beiseina-Social Pressure: Mihring hi a hu hova chêng ṭhîn kan ni a. A hu hova chêng ṭhîn kan nih avângin khawtlâng beisei dân lo va, awm te kan hlauh avângin a awm thei a ni…. Lehkhabuah chuan a chhan hrang hrang leh, mite min sawisêlna a ṭhatna leh a ṭha lohna te, a hneh dân tur te sawi vek a ni.
Thih Hlauhna-Fear of Death.
Thih hlauhna hi hmanlai aṭanga tûnlai thlengin a la awm reng a; khawvêl a awm chhûng leh kan damchhûng hi chuan thih hlauhna hi kan nei rêng dâwn a, thih hlau lo mihring hi tumah kan awm awm lo ve; thilnung tawh phawt chu kan la thi vek dawn si a. Hetiang hi chu hlauhna pangai (normal fear) a ni a; mah se, thih kan hlauh lutuk avânga kan nun phung a buai a, hmasâwn zêlna tûra min dâltu a ni a, depression leh anxiety te kan neih phah a nih chuan hlauhna dik lo (abnormal fear) a ni.
Thihna hi kan ta a ni a, kan pawm mai tûr a ni. Kan pawm mai tûr tih avânga thihna chu kan hmachhawn tûr tihna erawh a ni lo; kan la thi dâwn avâng zâwkin kan pawm mai tûr a ni. Thil zawng zawngah thil pawm harsa ber leh hriatthiam harsa ber a ni a. Mahse, kan pawm theih loh avângin thihna chu kan pumpelh dâwn tihna a ni lo va; kan chûnga thleng vek tûr a la ni si a. Mihring rêng rêng chuan himna hi kan duh vek a, chu chu kan thluak hnathawh pakhat a ni a, kan thluakin him lo nia a hriat chiah hian kan buai ṭhîn a ni. Kan thluak hi thihna hlau tûra conditioning tawh a ni a, chu chu thihna pawm theih tûra re-conditioning leh tûr a ni. Kan thluak hnenah ka la thi dâwn a ni tiin, pawm tûra hrilh ṭhin tûr a ni. Bible chuan, “Tin, mihring tân vawi khat thih ruat a ni…(Hebrai 9:27), a ti. Philosopher J.Krishnamurti chuan, “nitin thih ṭhin tûr a ni,” a ti. Thihna nên nun thiam tûr a ni a; thihna chu kan inhnehtîr tûr a ni lo va; thihna chu kan hneh zâwk tûr a ni. Thihna kan hneh ṭhin lo avângin kan nun ti buaitu a ni fo ṭhîn a, hmasâwnna kawnga min daltu a ni ṭhîn. Mihring tân vawi khat thih ruat a ni a, ka la thi dâwn a, ka nupui, ka pasal, ka fate, ka pa, ka nu, ka unau, ka chhûngte leh mi zawng zawng hi kan la thi vek dâwn a ni. Kan hausakna leh kan retheihna te pawh kan la kalsan vek dâwn a ni tia, thihna chu kan pawm thiam chiah hian thihna chu kan hneh tihna a ni. Ringtu te tân pheih chuan kan taksa thihna hi kan thih hlenna tur a ni lo va; chatuana nung reng tawh tûrin kan thi zâwk a ni.
Tlângkawmna.
Hlauhna Bulpui Paruk-The Six Basic Fears hrang hrangte aṭangin a tlangpui thuak thuak pali ka rawn ziak lang a, helai ziaka tel ve loh pahnih a la awm a. Tin, tuna post-ah hian a kim lo nasa a, Ebook-ah chuan phek 188 lai a ni ve a. A kima i chhiar theih nân Hlauhna Bulpui Paruk-The Six Basic Fears hi lo click la, lehkhabu chu min lo lei sak dawn nia. Ka lawm e.
0 Comments